Κάθε χρόνο, ανήμερα των Θεοφανείων, το βλέμμα στρέφεται στη θάλασσα, στα ποτάμια και στις λίμνες. Ο Σταυρός πέφτει στα νερά, οι βουτηχτάδες βουτούν, το πλήθος παρακολουθεί σιωπηλό ή ζητωκραυγάζει. Πρόκειται για μια εικόνα βαθιά χαραγμένη στη συλλογική μνήμη, που όμως δεν εξαντλείται σε έναν απλό θρησκευτικό συμβολισμό. Ο Αγιασμός των Υδάτων συνδέεται με την πίστη, τον καθαρμό, τον εξαγνισμό και –όπως δείχνει η ελληνική εθιμολογία– με πολύ παλαιότερες, προχριστιανικές αντιλήψεις για τη δύναμη του νερού.
Η βασική τελετουργία των Θεοφανείων είναι ο Αγιασμός των Υδάτων, σε ανάμνηση και μίμηση της Βάπτισης του Χριστού στον Ιορδάνη ποταμό. Με την κατάδυση του Σταυρού, το νερό «αγιάζεται» και μετατρέπεται σε φορέα χάριτος, ικανό –σύμφωνα με τη λαϊκή πίστη– να καθαρίσει, να προστατεύσει και να εξαγνίσει ανθρώπους και χώρους.
Στην ελληνική παράδοση, ωστόσο, ο Αγιασμός δεν περιορίζεται σε θεολογική ερμηνεία. Αποκτά έντονα καθαρτική διάσταση, λειτουργώντας ως μέσο απομάκρυνσης του κακού και απαλλαγής από την επήρεια των δαιμονικών δυνάμεων. Δεν είναι τυχαίο ότι τα Θεοφάνεια σηματοδοτούν και το οριστικό τέλος του Δωδεκαημέρου και την εξαφάνιση των καλικάντζαρων από τον κόσμο των ανθρώπων.
Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ο Αγιασμός ξεκινά ήδη από την παραμονή των Θεοφανείων, με τον λεγόμενο μικρό Αγιασμό, γνωστό και ως «Πρωτάγιαση» ή «Φώτιση». Ο ιερέας περιέρχεται τα σπίτια κρατώντας τον Σταυρό και ένα κλωνάρι βασιλικό, ραντίζοντας τους χώρους και «φωτίζοντάς» τους.
Σε πολλές περιοχές της Ελλάδας, ο Αγιασμός ξεκινά ήδη από την παραμονή των Θεοφανείων, με τον λεγόμενο μικρό Αγιασμό, γνωστό και ως «Πρωτάγιαση» ή «Φώτιση». Ο ιερέας περιέρχεται τα σπίτια κρατώντας τον Σταυρό και ένα κλωνάρι βασιλικό, ραντίζοντας τους χώρους και «φωτίζοντάς» τους.
